Կրանիոսպինալ ուռուցքներ

Կրանիոսպինալ ուռուցքները կոչվում են նաև կրանիովերտեբրալ անցման շրջանի ուռուցքներ։

Կրանիովերտեբրալ անցումը (ԿՎԱ) անատոմիական բարդ շրջան է, որտեղ գանգի հիմքը միանում է վերին պարանոցային ողերին՝ ատլանտին (C1) և աքսիսին (C2)։ Այստեղ տեղակայված են կենսական կարևոր կառույցներ՝ գլխուղեղի ստորին հատվածները, երկարավուն ուղեղը, ողնուղեղի վերին հատվածները, ողնաշարային զարկերակները և բազմաթիվ գանգուղեղային նյարդեր։

Այս շրջանի ուռուցքները համեմատաբար հազվադեպ են հանդիպում, սակայն լուրջ խնդիր են ներկայացնում բարդ անատոմիայի և կարևոր նյարդային ու անոթային կառույցների մեծ խտության պատճառով։

Ի՞նչ ուռուցքներ են հանդիպում այս շրջանում

Կրանիովերտեբրալ անցման շրջանի ուռուցքները կարող են լինել բարորակ կամ չարորակ։ Նյարդավիրաբույժներն առավել հաճախ հանդիպում են մենինգիոմաների, նևրինոմաների և խորդոմաների։

Կլինիկական դրսևորումներ

Ախտանիշները զարգանում են աստիճանաբար՝ երբեմն մի քանի ամիսների կամ տարիների ընթացքում։

Առաջին դրսևորումը հաճախ լինում է ցավը ծոծրակի և պարանոցի վերին հատվածում, ցավի ուժեղացումը գլխի շարժումների ժամանակ, ինչպես նաև ցավի տարածումը դեպի ուս կամ ձեռք։

Կրանիովերտեբրալ անցման առաջային մակերեսի ուռուցքներին բնորոշ են խորը, մշտական ծոծրակային ցավերը։

Զգացողության խանգարումներ

Ուռուցքի աճին զուգընթաց կարող են առաջանալ՝

• ձեռքերի և ոտքերի թմրածություն,

• ծակծկոցի զգացում,

• ցավային և ջերմաստիճանային զգացողության նվազում,

• խորքային զգացողության խանգարում։

Շարժողական խանգարումներ

Ողնուղեղի սեղմումը կարող է հանգեցնել՝

• ձեռքերի և ոտքերի թուլության,

• քայլքի խանգարման,

• մկանների սպաստիկության,

• տարբեր աստիճանի արտահայտված տետրապարեզի զարգացման։

Ծանր դեպքերում հիվանդը կարող է կորցնել ինքնուրույն տեղաշարժվելու ունակությունը։

Գանգուղեղային նյարդերի ախտահարում

Գանգի հիմի ուռուցքները կարող են առաջացնել՝

• կլման խանգարում,

• ձայնի խռպոտություն,

• ուտելու ժամանակ խեղդվելու զգացում,

• լսողության նվազում,

• երկտեսություն,

• լեզվի շարժումների խանգարում,

• դեմքի անհամաչափություն։

Ուղեղի ցողունային ախտանշաններ

Երկարավուն ուղեղի սեղմման դեպքում կարող են առաջանալ՝

• գլխապտույտ,

• կոորդինացիայի խանգարում,

• քայլքի անկայունություն,

• նիստագմ,

• շնչառական խանգարումներ։

Նման ախտանշանների առկայությունը պահանջում է շտապ հետազոտություն։

Ախտորոշում

Նյարդաբանական զննում

Գնահատվում են մկանային ուժը, զգացողությունը, ռեֆլեքսները, գանգուղեղային նյարդերի ֆունկցիան և շարժումների կոորդինացիան։ Արդեն այս փուլում հնարավոր է ենթադրել ախտաբանական գործընթացի տեղակայումը։

ՄՌՏ-ն ախտորոշման «ոսկե ստանդարտն» է։

Հետազոտությունը թույլ է տալիս որոշել՝

• ուռուցքի չափերը,

• ճշգրիտ տեղակայումը,

• հարաբերությունը ողնուղեղի հետ,

• ուղեղի ցողունի ներգրավվածությունը,

• նյարդային կառույցների սեղմման աստիճանը,

• կոնտրաստային նյութի կուտակման բնույթը։

Վիրահատության պլանավորման համար կոնտրաստային ուժեղացմամբ ՄՌՏ-ն պարտադիր է։

Համակարգչային տոմոգրաֆիա (ՀՏ)

Հատկապես տեղեկատվական է՝

• ոսկրային ախտահարումների,

• խորդոմաների,

• խոնդրոսարկոմաների,

• կրանիովերտեբրալ անցման կայունության գնահատման դեպքում։

ՀՏ-ն օգնում է վիրաբույժին պլանավորել ոսկրային ռեզեկցիայի ծավալը։

ՀՏ-անգիոգրաֆիա և ՄՌ-անգիոգրաֆիա

Կիրառվում են՝

• ողնաշարային զարկերակների,

• քնային զարկերակների,

• երակային սինուսների գնահատման համար։

Սա չափազանց կարևոր է բարդ վիրահատություններից առաջ։

Ե՞րբ է անհրաժեշտ վիրաբուժական բուժում

Վիրահատությունը խորհուրդ է տրվում՝

• ուռուցքի առաջադիմող աճի դեպքում,

• նյարդաբանական խանգարումների առաջացման դեպքում,

• ողնուղեղի սեղմման դեպքում,

• ուղեղի ցողունի սեղմման դեպքում,

• բուժմանը չենթարկվող ցավային համախտանիշի դեպքում։

Փոքր, ախտանիշներ չառաջացնող գոյացությունները որոշ դեպքերում կարելի է պահել դինամիկ հսկողության տակ։

Վիրահատության հիմնական նպատակները

Ժամանակակից նյարդավիրաբուժության հիմնական նպատակներն են՝a. Հնարավորինս ամբողջական հեռացնել ուռուցքը։b. Պահպանել նյարդային համակարգի ֆունկցիաները։c. Ազատել ողնուղեղը և ուղեղի ցողունը սեղմումից։d. Պահպանել կրանիովերտեբրալ անցման կայունությունը։e. Նվազագույնի հասցնել կրկնության վտանգը։

Վիրաբուժական մուտքեր

Մուտքի ընտրությունը կախված է ուռուցքի տեղակայումից։

Հետին մուտք

Ամենատարածված տարբերակն է։

Կիրառվում է՝

• կրանիովերտեբրալ անցման հետին մակերեսի ուռուցքների,

• հետկողային տեղակայման ուռուցքների,• ողնուղեղի վերին հատվածների ուռուցքների դեպքում։

Առավելությունները՝

• լավ տեսանելիություն,

• բարդությունների համեմատաբար ցածր ռիսկ,

• միկրովիրաբուժական տեխնիկայի կիրառման հնարավորություն։

Հետկողային (far-lateral) մուտք

Համարվում է առաջակողային տեղակայման ուռուցքների վիրաբուժական բուժման հիմնական մուտքերից մեկը։

Թույլ է տալիս անվտանգ մոտենալ՝

• երկարավուն ուղեղի առաջային մակերեսին,

• մեծ ծոծրակային անցքի շրջանին,

• ողնաշարային զարկերակին։

Այս մուտքը լայնորեն կիրառվում է մենինգիոմաների և նևրինոմաների վիրաբուժական բուժման ժամանակ։

Տրանսօրալ մուտք

Պատմականորեն կիրառվել է կրանիովերտեբրալ անցման առաջային մակերեսի ուռուցքների դեպքում։ Վիրահատությունն իրականացվել է բերանի խոռոչի միջով։

Թերությունները՝

• վարակային բարդությունների բարձր ռիսկ,

• վերքի լավացման դժվարություններ,

• սահմանափակ տեսանելիություն։

Ներկայումս այս մուտքը կիրառվում է զգալիորեն ավելի հազվադեպ։

Էնդոսկոպիկ էնդոնազալ մուտք

Ժամանակակից նվազ ինվազիվ տեխնոլոգիա է։Վիրաբույժն ուռուցքին մոտենում է քթի խոռոչով՝ էնդոսկոպի օգնությամբ։

Առավելությունները՝

• արտաքին կտրվածքների բացակայություն,

• միջին գծի կառուցվածքների լավ տեսանելիություն,

• հյուսվածքների ավելի քիչ վնասում։

Հատկապես արդյունավետ է գանգի հիմքի որոշ խորդոմաների դեպքում։

Ճառագայթային թերապիա

Կարող է կիրառվել ուռուցքի ոչ ամբողջական հեռացումից հետո, կրկնության դեպքում, չարորակ նորագոյացությունների ժամանակ, ինչպես նաև այն դեպքերում, երբ վիրահատությունն անհնար է։

Հնարավոր բարդություններ

Ինչպես գանգի հիմքի ցանկացած վիրաբուժական միջամտություն, այս վիրահատությունները նույնպես կապված են որոշակի ռիսկերի հետ՝

• արյունահոսություն,

• լիկվորեա՝ ողնուղեղային հեղուկի արտահոսք,

• վարակային բարդություններ։

• կուլ տալու խանգարում,

• ձայնի խռպոտություն,

• վերջույթների թուլություն,

• ողնաշարային զարկերակի վնասում,

• պարանոցային հատվածի անկայունություն։

Վերականգնում

Վիրահատությունից հետո մեծ նշանակություն ունեն՝

• բուժական ֆիզկուլտուրան,

• կինեզիթերապիան,

• քայլքի վերականգնումը,

• լոգոպեդի օգնությունը՝ կուլ տալու և խոսքի խանգարումների դեպքում,

• ֆիզիոթերապիան,

• վերահսկիչ ՄՌՏ հետազոտությունները։

Վերականգնման տևողությունը կարող է կազմել մի քանի շաբաթից մինչև մի քանի ամիս։

Կանխատեսում

Կանխատեսումը կախված է՝

• ուռուցքի տեսակից,

• գոյացության չափերից,

• նյարդային կառուցվածքների ախտահարման աստիճանից,

• հեռացման ամբողջականությունից,

• հիվանդի տարիքից,

• ուղեկցող հիվանդությունների առկայությունից։

Բարորակ ուռուցքների (մենինգիոմաների և նևրինոմաների) արմատական հեռացումից հետո երկարաժամկետ արդյունքները սովորաբար լավ են։ Հիվանդների մեծ մասը վերադառնում է սովորական կյանքին։ Չարորակ ուռուցքների դեպքում կանխատեսումը որոշվում է նորագոյացության կենսաբանական առանձնահատկություններով և համակցված բուժման արդյունավետությամբ։

Հիվանդը պետք է հիշի, որ կրանիովերտեբրալ անցման ուռուցքները նյարդավիրաբուժության առավել բարդ հիվանդություններից են։ Բուժման հաջողությունը մեծապես կախված է վաղ ախտորոշումից և գանգի հիմքի ու պարանոցային ողնաշարի վերին հատվածի վիրահատությունների փորձ ունեցող մասնագիտացված կենտրոն դիմելուց։ Ժամանակակից միկրովիրաբուժական և էնդոսկոպիկ տեխնոլոգիաները թույլ են տալիս այս շրջանի բազմաթիվ ուռուցքներ անվտանգ հեռացնել՝ ապահովելով լավ ֆունկցիոնալ արդյունքներ և բուժումից հետո կյանքի բարձր որակ։