Ուղեղիկի ուռուցքներ

Ի՞նչ է ուղեղիկը և ինչո՞ւ են նրանում առաջանում ուռուցքներ

Ուղեղիկը գլխուղեղի մի հատված է, որը տեղակայված է հետին գանգափոսում՝ մեծ կիսագնդերի ծոծրակային բլթերի տակ։ Այն պատասխանատու է շարժումների կոորդինացիայի, հավասարակշռության, մկանային տոնուսի և բարդ շարժողական գործողությունների ճշգրիտ կատարման համար։ Բացի այդ, ուղեղիկը սերտորեն կապված է գլխուղեղի չորրորդ փորոքի հետ, որով շրջանառվում է ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկը (լիկվորը)։

Ուղեղիկի ուռուցքները կարող են լինել առաջնային (այսինքն՝ առաջացած անմիջապես ուղեղիկի բջիջներից կամ նրան շրջապատող հյուսվածքներից) կամ մետաստատիկ (այլ օրգանների՝ թոքերի, կրծքագեղձի, երիկամների և այլ ուռուցքներից տարածված)։

Առաջնային ուռուցքներից առավել հաճախ հանդիպում են՝

• Մեդուլոբլաստոմա — չարորակ ուռուցք է, որն առավել հաճախ ախտորոշվում է երեխաների մոտ։

• Պիլոցիտար աստրոցիտոմա — բարորակ ուռուցք է, բնորոշ է մանկական և երիտասարդ տարիքին։

• Հեմանգիոբլաստոմա — բարորակ, հարուստ անոթավորում ունեցող ուռուցք է, որն առավել հաճախ հանդիպում է մեծահասակների մոտ։

• Էպենդիմոմա — զարգանում է գլխուղեղի փորոքների խոռոչները պատող բջիջներից։

• Մետաստազներ — երկրորդային օջախներ են և մեծահասակների մոտ ուղեղիկի ուռուցքների ամենահաճախ հանդիպող պատճառներից են։

Կլինիկական դրսևորումներ

Ուղեղիկի ուռուցքների առանձնահատկությունն այն է, որ դրանք տեղակայված են ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկի արտահոսքի ուղիների մոտ։ Այդ պատճառով կլինիկական պատկերը կազմված է ախտանիշների երկու հիմնական խմբից։

Ուղեղիկային (օջախային) ախտանիշներ՝

• շարժումների կոորդինացիայի խանգարում (ատաքսիա)՝ քայլվածքի անկայունություն, հավասարակշռության խանգարում,

• դող (տրեմոր) ճշգրիտ շարժումներ կատարելիս, օրինակ՝ որևէ առարկա վերցնելու փորձի ժամանակ,

• խոսքի խանգարում՝ խոսքը դառնում է դանդաղ, վանկատված, «կտրտված»,

• նիստագմ՝ ակնագնդերի ակամա ռիթմիկ շարժումներ,

• մկանային տոնուսի նվազում։

Ընդհանուր ուղեղային ախտանիշներ, որոնք կապված են ներգանգային ճնշման բարձրացման և ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկի արտահոսքի խանգարման (հիդրոցեֆալիայի) հետ՝

• գլխացավ, հաճախ՝ առավոտյան ժամերին, որն ուժեղանում է հազալիս կամ գլուխը խոնարհելիս,

• սրտխառնոց և փսխում, որը թեթևացում չի բերում և հաճախ առաջանում է գլխացավի առավել ուժեղ պահին,

• գլխապտույտ,

• գլխի հարկադրված դիրք (թեքում որոշակի ուղղությամբ)՝ երեխան կամ մեծահասակը բնազդաբար ընդունում է այնպիսի դիրք, որը հեշտացնում է ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկի արտահոսքը,

• երեխաների մոտ՝ գլխի շրջագծի մեծացում, գաղտունի արտափքում (եթե այն դեռ չի փակվել), արգելակվածություն կամ, հակառակը, դյուրագրգռություն,

• ծանրացած դեպքերում՝ գիտակցության ընկճում, որը պահանջում է անհետաձգելի բժշկական օգնություն։

Կարևոր է հասկանալ, որ ախտանիշները հաճախ զարգանում են աստիճանաբար, և վաղ փուլերում դրանք հեշտ է վերագրել հոգնածությանը, միգրենին կամ վեստիբուլյար ապարատի խնդիրներին։ Այդ պատճառով գլխացավի, կոորդինացիայի խանգարման և փսխման համակցման դեպքում անհրաժեշտ է դիմել նյարդաբանի։

Следующий блок — «Диагностика».

Ախտորոշում

Ախտորոշման գործընթացը ներառում է մի քանի փուլ։

1. Նյարդաբանական զննում։ Բժիշկը գնահատում է շարժումների կոորդինացիան (մատ-քիթ և ծունկ-կրունկ փորձերը), քայլվածքը, մկանային տոնուսը, ակնաշարժ ֆունկցիաների վիճակը և ռեֆլեքսները։

2. Գլխուղեղի մագնիսառեզոնանսային տոմոգրաֆիա (ՄՌՏ)՝ կոնտրաստային ուժեղացմամբ — ախտորոշման հիմնական և առավել տեղեկատվական մեթոդն է։ ՄՌՏ-ն թույլ է տալիս ճշգրիտ որոշել ուռուցքի տեղակայումը, չափերը, կառուցվածքը, փոխհարաբերությունը շրջակա կառույցների հետ (գլխուղեղի ցողուն, չորրորդ փորոք, անոթներ), ինչպես նաև գնահատել հիդրոցեֆալիայի առկայությունը կամ բացակայությունը։

3. Համակարգչային տոմոգրաֆիա (ՀՏ)

Համակարգչային տոմոգրաֆիան (ՀՏ) ավելի հաճախ կիրառվում է որպես արագ ախտորոշման մեթոդ անհետաձգելի իրավիճակներում, ինչպես նաև վիրահատության պլանավորման ժամանակ ոսկրային կառուցվածքների վիճակը գնահատելու համար։

4. Լրացուցիչ հետազոտություններ

Լրացուցիչ հետազոտություններ, որոնք կարող են նշանակվել՝ կախված կլինիկական պատկերից.

• ակնաբուժական զննում՝ ակնահատակի գնահատմամբ (տեսողական նյարդերի սկավառակների կանգային փոփոխությունների հայտնաբերում՝ որպես ներգանգային ճնշման բարձրացման նշան),

• աուդիոմետրիա և վեստիբուլյար փորձեր,

• ողնուղեղի ՄՌՏ կամ ՀՏ՝ ողնուղեղային հեղուկի ուղիներով ուռուցքի տարածումը (մետաստազավորումը) բացառելու համար, ինչը բնորոշ է, օրինակ, մեդուլոբլաստոմային,

• վիրահատությունից հետո ուռուցքային հյուսվածքի լաբորատոր և գենետիկական հետազոտություններ՝ ուռուցքի հյուսվածաբանական տեսակը և մոլեկուլային ենթատիպը ճշտելու համար, ինչը կարևոր է հետագա բուժման և կանխատեսման համար,

• ուռուցքի մետաստատիկ բնույթի կասկածի դեպքում՝ առաջնային օջախի որոնում (կրծքավանդակի և որովայնի խոռոչի ՀՏ, մամոգրաֆիա և այլն)։

Վիրաբուժական բուժում

Վիրաբուժությունը շարունակում է մնալ ուղեղիկի ուռուցքների մեծ մասի բուժման հիմնական մեթոդը։ Վիրահատության նպատակներն են՝ ուռուցքի առավելագույնս անվտանգ հեռացումը, ողնուղեղային հեղուկի բնականոն շրջանառության վերականգնումը և ճշգրիտ հյուսվածաբանական ախտորոշման համար նյութի ստացումը։

Վիրաբուժական մուտք։ Ուղեղիկի ուռուցքների համար ստանդարտ մուտքը միջին կամ պարամեդիան ենթածոծրակային մուտքն է՝ գանգահատում ծոծրակային շրջանում՝ արտաքին ծոծրակային ելուստից ներքև։ Մուտքի կոնկրետ տարբերակի ընտրությունը կախված է ուռուցքի տեղակայումից։

Միկրովիրաբուժական հեռացում։ Վիրահատությունը կատարվում է վիրահատական մանրադիտակի կիրառմամբ, ինչը հնարավորություն է տալիս աշխատել բարձր ճշգրտությամբ՝ նվազագույնի հասցնելով ուղեղիկի և ուղեղի ցողունի առողջ հյուսվածքների վնասումը։ Ժամանակակից տեխնոլոգիաները, որոնք կիրառվում են վիրահատության ընթացքում՝

• ներվիրահատական նեյրոմոնիթորինգ — գանգուղեղային նյարդերի և հաղորդիչ ուղիների գործառույթների մշտական վերահսկում, ինչը նվազեցնում է հետվիրահատական նյարդաբանական դեֆիցիտի վտանգը,

• նեյրոնավիգացիա — համակարգչային համակարգ, որն օգնում է վիրաբույժին ճշգրիտ կողմնորոշվել ուղեղի հյուսվածքներում՝ հիմնվելով նախավիրահատական ՄՌՏ պատկերների վրա,

• ուլտրաձայնային ասպիրատոր (CUSA) — գործիք, որը հնարավորություն է տալիս մասնատել և հեռացնել ուռուցքային հյուսվածքը՝ նվազագույն ազդեցություն գործելով առողջ անոթների և նյարդերի վրա։

Հիդրոցեֆալիայի բուժում։ Եթե ուռուցքը առաջացնում է ողնուղեղային հեղուկի (լիկվորի) արտահոսքի արտահայտված խանգարում, կարող է պահանջվել լրացուցիչ միջամտություն՝

• արտաքին փորոքային դրենավորում (ԱՓԴ) — ժամանակավոր միջոց անհետաձգելի իրավիճակում,

• էնդոսկոպիկ երրորդ վենտրիկուլոստոմիա (ETV) — լիկվորի արտահոսքի նոր ուղու ստեղծում,

• վենտրիկուլոպերիտոնեալ շունտավորում — մշտական դրենաժային համակարգի տեղադրում, եթե ուռուցքի հեռացումից հետո լիկվորի արտահոսքի խանգարումը պահպանվում է։

Հազվադեպ չէ, որ հենց ուռուցքի հեռացումից հետո լիկվորի բնականոն շրջանառությունը վերականգնվում է ինքնուրույն, և լրացուցիչ շունտավորման անհրաժեշտություն չի լինում։

Վիրահատությունից հետո․ հետագա քայլերը

Ուռուցքի վիրաբուժական հեռացումից հետո հյուսվածաբանական հետազոտության արդյունքները որոշում են հետագա բուժման մարտավարությունը։ Բարորակ ուռուցքների դեպքում (օրինակ՝ պիլոցիտար աստրոցիտոմայի կամ ամբողջությամբ հեռացված հեմանգիոբլաստոմայի դեպքում) հաճախ բավարար է դինամիկ հսկողությունը՝ պարբերական ՄՌՏ հետազոտություններով։

Չարորակ ուռուցքների դեպքում (մեդուլոբլաստոմա, անապլաստիկ էպենդիմոմա, մետաստազներ) կարող է անհրաժեշտ լինել լրացուցիչ բուժում՝ ճառագայթային թերապիա և/կամ քիմիաթերապիա։ Դրանք նշանակվում են ուռուցքաբանի և ճառագայթային թերապևտի կողմից՝ հաշվի առնելով հիվանդի տարիքը, ուռուցքի հյուսվածաբանական և մոլեկուլային տեսակը։

Վերականգնողական շրջանը ներառում է նյարդաբանի և վերականգնողական բժշկի հետ աշխատանք, իսկ անհրաժեշտության դեպքում՝ լոգոպեդի և վեստիբուլյար վերականգնման մասնագետի հետ, քանի որ շարժումների կոորդինացիայի խանգարումները վիրահատությունից հետո կարող են որոշ ժամանակ պահպանվել։

Եզրակացություն

Ուղեղիկի ուռուցքները լուրջ հիվանդություններ են, սակայն շատ դեպքերում հաջողությամբ ենթարկվում են բուժման։ Առանցքային նշանակություն ունեն գլխացավերի, կոորդինացիայի խանգարումների և փսխման դեպքում բժշկին ժամանակին դիմելը, ՄՌՏ-ի միջոցով ճշգրիտ ախտորոշումը և ժամանակակից նյարդավիրաբուժական տեխնոլոգիաների կիրառմամբ ճիշտ պլանավորված վիրաբուժական միջամտությունը։

Կանխատեսումը մեծապես կախված է ուռուցքի հյուսվածաբանական տեսակից, դրա հեռացման ամբողջականությունից և բուժումը ժամանակին սկսելուց։ Այդ պատճառով տագնապալի ախտանիշների ի հայտ գալու դեպքում չարժե հետաձգել նյարդաբանի կամ նյարդավիրաբույժի այցելությունը։